Edirne Osmanlı Fakir Çocukları Yardım Cemiyet-i Hayriyesi’nin Faaliyetleri;1326 (1910)

Sancak

Edirne Osmanlı Fakir Çocukları Yardım Cemiyet-i Hayriyesi’nin Faaliyetleri;
Osmanlı Fakir Çocuklarına Yardım Cemiyet-i Hayriyesi adıyla Edirne’de 14 Mart 1910 tarihinde kurulmuştur.(Cemiyet Sancağında ise 1326 tarihini görürüz ki 1910 yılına tekabül etmektedir.Cengiz Bulut-2011)
Cemiyet, kuruluş sebebini ülkenin içerisinde bulunduğu durumun ve kötü gidişatın kaynağının milletin cehaletinde aramak gerektiğini belirterek bu hastalığın tedavisi için yegâne yolun eğitim ile olabileceğini belirtmektedir (1.)

İttihad ve Terakki Cemiyeti’nin Edirne Şubesi’nin desteği ile kurulan Cemiyet,Edirne’deki fakir Osmanlı çocuklarının karınlarını doyurmak, giydirmek ve okutmak için çaba sarf etmiştir. Cemiyet’in kuruluş nizamnamesine göre fakir ve kimsesiz bütün Osmanlı çocuklarını, üyelerinin sayısı ve gelirlerinin imkân verdigi ölçüde himâye ederek, parasızlık nedeniyle okula gidemeyen çocukları okutmak ve kimsesiz çocukları da koruma altına almak olarak belirtilmistir. Çocuklar arasında cinsiyet ve mezhep ayrımı yapmadan fakir olan tüm kız ve erkek çocukların eğitilmesi gerektigini savunan Cemiyet’in, kız çocuklarını eğitmek ve himâye etmek istemesinin sebebi de oldukça
manidardır. “Beşikte ve ana kucağında ilk eğitimi çocuklarımıza verebilecek anaların yetişmesi, kız çocukların eğitimi ile mümkün olabilecektir. Bu sebeple, belli şartlar altında Cemiyet, kız çocuklarını da himâye eder” demektedir (2.) Cemiyet’in kurucuları, aynı zamanda İttihad ve Terakki Fırkası Edirne
Şubesi’nin de üyeleridir. Ayda en az 1 kurus ödemeyi taahhüt eden ve Cemiyet’in kuruluş nizamnamesine uyacak olan herkes Edirne Fakir Çocuklarına Yardım Cemiyeti Hayriyesi’ne üye olabilmekteydi. Üyeler yıllık aidatlarını peşin yatırabilecekleri gibi parasını iyi işlerde kullanmak isteyen hayırsever kimseler de Cemiyet’e bağışta bulunabileceklerdi. Cemiyet, gelirlerini arttırabilmek için zaman zaman yardım kampanyaları düzenlemekteydi. Ayrıca bu kampanyalara katılan ve bağışta bulunan kişilerin isimleri günlük çıkan gazetelerde ilân edilerek insanları yardım etmeye teşvik etmek gibi bir yol da izlenmekteydi. Cemiyet’e yapılacak her türlü yardım ve aidat gibi ödemeler mutlak surette makbuz karşılığı yapılırdı. Yardım miktarı ya direkt yönetim kurulu tarafından seçilen muhasibe ya da doğrudan yönetim kuruluna yapılmalıydı.
Cemiyet’in İdaresi:
Heyet-i Umûmiye denilen üye toplantıları yılda iki defa toplanırdı. Heyet-idare denilen yönetim kurulunun Mart ve Eylül aylarında belirlediği bu toplantılar üye çoğunluğu şartı aranmaksızın gerçeklestirilirdi. Toplantının başında divan baskanı ve divan kâtibi seçilip oturum bu iki kişi tarafından yönetilmekteydi. Bu toplantıların altı ayda bir defa yapılmasının sebebi, hem fakir ve kimsesiz çocukların okuldaki ders durumlarının görüşülmesi, hem de Cemiyet’in gelir-gider durumunun sık sık denetlenebilmesini sağlamaktır. Mart ayında yapılan toplantı diğer toplantılara göre
daha fazla önem arz etmekteydi. Çünkü bu toplantıda yönetim kuruluna üyelik seçimleri yapılmakta ve Cemiyet’in kuruluş nizamnamesinde yenilik ve düzenleme yoluna gidilebilmekteydi.
Cemiyet’in yönetim kurulu, 15 kişiden oluşmaktaydı. Bu üyelerin üçte biri kurucu üyeler arasından, kurucu üyeler tarafından seçilirdi. Geri kalan üyeler ise genel kurul tarafından diğer üyeler arasından seçilmekteydi. Kurucu üyeler arasından üye olamayan birisi, üye seçilmek isterse genel kurulun seçim yaptığı üye seçimine de katılıp üye olma şansı vardı. Yönetim kurulu, seçmiş olduğu bazı üyelere çesitli görevler vererek onlardan bu görevleri yerine getirmesini isteyebilmekteydi. Üyeler,yönetim kuruluna taleplerini ve önerilerini yazılı olarak teklifte bulunabilirlerdi.
Yönetim kurulu bu teklifleri degerlendirerek, reddedilen tekliflerin neden reddedildiğini teklifte bulunan üyeye sebepleri ile açıklamak zorundaydı. Yönetim kurulu seçiminden sonra üyeler arasında iş bölümü yapılarak bir kâtip, bir mukayyet, bir de kasadar seçimi yoluna gidilmiştir. Dernek üyelerinden birinin istifa, vefat yahut tayini gibi durumlarında yönetim kurulu tarafından yedek üyelerden yeni bir üye seçilerek eksik tamamlanırdı.İttihad ve Terakki Cemiyeti’nin Edirne subesi, Osmanlı Fakir Çocuklarına Yardım Cemiyet-i Hayriyesi yönetim kurulunun yapacagı bütün faaliyetleri teftiş etme yetkisine sahipti. Yönetim kurulu bir tarihçe defteri tutarak yapılan
faaliyetleri kayıt altına alırdı. Edirne’deki fakir çocukların toplu sünnet törenlerini yapıp mevlitler okuturdu. Bu törenlere tüm Edirne halkı da davet edilirdi. Cemiyet’in yaptığı faaliyetleri, Cemiyet’e yardım eden hayırsever kişilerin isimleri bu törenlerde söylenen
nutuklarda dile getirilirdi.Osmanlı Fakir Çocuklarına Yardım Cemiyet-i Hayriyesi’nin gündelik ihtiyaç fazlası parası yönetim kurulunun belirledigi bir bankada nemalanması için bırakılması kararlaştırılmıştı. Bu sebeple Cemiyet’in kasasında 2.000 kuruştan fazla para bırakmak yasaktı. Yönetimi devralan yönetim kurulu kendinden önceki yönetim kurullarının almış olduğu malî kararların kefili sayılmaktaydı. Yönetim kurulunun, Cemiyet’in parasından bir kuruluşa ya da şahsa borç para vermesi yasaklanmıştı. Cemiyet’in herhangi bir sebeple feshedilmesi durumunda Osmanlı Fakir Çocuklarına Yardım Cemiyet-i Hayriyesi’nin bütün menkul gayr-i menkul malları Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne bırakılacaktı. Osmanlı Fakir Çocuklarına Yardım Cemiyet-i Hayriyesi’nin himayesi altındaki çocuk sayısı, Cemiyet’in gelirlerinin artması ile orantılı olarak artmıstır. 1910 yılı Ekim ayına kadar çocuk sayısı 190’a ulasmıstır (3.) Cemiyet’in koruması altına alınacak çocukların seçimi konusunda Cemiyet, Edirne halkının telkinlerine ve Cemiyet üyelerinin teklif ettiği yaşları 5 ile 12 arasındaki çocukları koruma kapsamına almıştır. Ancak yaşları ne olursa olsun mekteb-i ibtidâiye ve rüşdiyenin ilk üç derecelik fakir ve çalışkan öğrencileri eğitimlerini Cemiyet’in hamiliği ile sürdüreceklerdi. Cemiyet’in koruması altında bulunan çocuklar, okuduğu okulun kurallarına uymaz ve bundan dolayı okuldan atılırsa Cemiyet’in himayesinden çıkartılıyordu. Sanat öğrenmesi için çırak olarak bir işletmeye gönderilen çocuklar orada çalısırlarken yaptığı uygunsuz ve ahlâksız davranışlarından dolayı işten çıkartılırsa Cemiyet’in himayesinden çıkartılırdı. Sınıfında iki yıl üst üste kaldığı için kaydı silinen öğrenciler de Cemiyet’in himayesinden çıkartılması ve bir işletmeye çırak olarak verilmesi kararı yönetim kuruluna bırakılırdı. Okuldaki basarıları ile ve ayrıca ustasının övgüsüne mazhar olan ögrenciler ödüllendirilmistir. Bu çocuklar, diğer çocuklara örnek gösterilerek başarılı olmak özendirilmeye çalısılmıstır. Cemiyet’in koruması altında olan çocuklar, bir meslek sahibi olup maisetini kendi kazanmaya başladığında, almış oldukları yardımlara karşılık olarak Cemiyet’e zorunlu bağış yapmakla yükümlüydüler. Cemiyet’ten 3 yıl yardım alan bir kişi 3 yıl boyunca yıllık gelirinin %1’ini, 5 yıl yardım  alan bir kişi ise 5 yıllık sürede yıllık gelirinin %2’sini, daha fazla yıl yardım almıs ise yardım almış olduğu yıl kadar sürede yıllık gelirinin %5’ini Osmanlı Fakir Çocuklarına Yardım Cemiyet-i Hayriyesi’ne bağıslamak zorundaydılar. Böylelikle Cemiyet, uzun vadede giderlerini daha önceden yardım ettiği çocukların bağışları ile sağlamayı planlanmıştır.
Kaynak; 1914-1924 YILLARI ARASINDA KORUNMAYA MUHTAÇ
ÇOCUKLAR VE EĞİTİMLERİ

YÜKSEK LİSANS TEZİ HAKAN AYTEKİN

(1.) Yavuz Selim Karakışla,
“Osmanlı Fakir Çocuklarına Yardım Cemiyet-i Hayriyesi (1910) “Edirne’nin Fakir Ama Akıllı Çocukları”, Tarih ve Toplum,İstanbul 2003, XL, Sayı:238, s.275.
(2.) (Osmanlı Fakir Çocuklarına Yardım Cemiyeti Hayriyesi’nin Nizamnamesidir, Edirne Vilayet Matbaası, 1327, 16 s.,)
Yavuz Selim Karakısla, a.g.m., s.275 48
(3.) Y. S. Karakışla, a.g.m., s.278.

Bir cevap yazın

Pin It on Pinterest