Edirne'de İpek Fabrikası


EDİRNE’DE İPEK FABRİKASI
İstavri adlı bir tüccar 8 Mart 1864’de Edirne’ye bağlı
Karaağaç köyünde bir ipek fabrikası kurmak amacıyla
Edirne Vali’liğine bir dilekçe ile başvurmuştur.73
73 BOA,İ. MVL, Nr: 22988-1, Yıl: 1280 (Mart 1864).
Edirne Vali’liği Meclis-i Mu’abir’le birlikte kurulacak
fabrika ile ilgili detaylı bir çalışma yaparak konuyu
Ticaret Nezareti’ne bildirmiştir.74
74 BOA,İ. MVL, Nr: 22988-2, Yıl: 1280 (Nisan 1864).
Valiliğin yaptığı çalışmadan anlaşıldığına göre konu
çok detaylı bir şekilde araştırılmıştır.Fabrika kurulacak
yerin devlet arazisi ve üç dönümlük dut bahçesi olduğu
görülmektedir. Fabrikanın sekiz beygir kuvvetinde bir
makine,bir ocak ile kırk masure olarak onbir buçuk metre
eninde ve otuz dört metre uzunlukta olacağı belirtilmiştir.
İlgili yerin, köyün dışında dönüme beşer kuruş kira
olmak üzere senelik altmış kuruş aşar bedeli olduğu
görülmektedir.
Arazinin toplam kıymetinin ise sekiz yüz kuruş ettiği
söylenmiştir. Ayrıca, böyle bir yerde fabrika inşa
etmenin hiç kimseye zararı olmayacağı bildirilmiştir.
Büyük boyutlu fabrika inşaatının çok faydalar getireceği
belirtilerek, eğer fabrika kurmak için sekiz şart gerekirse
bu yerin en azından yedi şartı karşıladığı söylenmiştir.
Ticaret Nezareti valilikten gelen yazıyı incelemiş konu
hakkındaki olumlu görüşünü de ekleyerek durumu
Sadaret’e bildirmiştir.75
75 BOA,İ. MVL, Nr: 22988-3, Yıl: 1280 (Nisan 1864).
Sadaret konuyu incelemesi için Meclis-i Vâlâ’ya havale
etmiştir. Kanunlar ve Nizâmlar dairesinde konu
görüşülmüş ve fabrikaya ruhsat verilmesi belirli şartlara
bağlanarak kabul edilmiştir.76
76 BOA,İ. MVL, Nr: 22988-4, Yıl: 1280 (Mayıs 1864).
Meclis-i Vâlâ ruhsat için şu şartları belirlemiştir;
•Fabrika üç dönüm arazi üzerine ve sekiz beygir
kuvvetinde makineye sahip olacaktır.
•Devletin fabrikalar ve makineler hakkında yürürlükte
olan zabtiye ve maliye kanunlarına şimdi ve gelecekte
uyulacaktır.
•Nafia Nezareti’ne Kazgan Vergisi olarak on adet
Osmanlı Lirası ödenecektir.
•Mahalli Meclis’de görüşüldüğü gibi fabrika, hiç
kimseye zarar ve ziyanı olmayacak şekilde devlet
arazisi üzerinde kurulacaktır.
•Arazi ile ilgili olarak her yıl altmıs kuruş aşar bedeli
fabrika sahibi tarafından hazineye ödenecektir.
Bu tür fabrikaların çoğaltılmasına olumlu bakıldığından
ve yukarıdaki şartlar da uygulanmak koşuluyla ruhsat
için padişah iradesine başvurulması uygun görülmüştür.
Ayrıca hazine tarafından gereği yapılabilmesi için alınacak
aşar bedelinin senelik miktarının Edirne Valisi’ne
bildirilmesine karar verilmiştir.
Meclis-i Vâlâ’da alınan kararlar 1 Haziran 1864’te padişah
İradesine sunulmuştur.77
77 BOA,İ. MVL, Nr: 22988-5, Yıl: 1281 (Haziran 1864).
Padişah 2 Haziran 1864’te ruhsat verilmesini uygun
bulmuştur.Böylelikle 8 Mart 1864’te başlayan fabrika
kurma süreci üç ay gibi çok kısa bir sürede 2 Haziran
1864’de sonuçlanmıştır.
Kaynak : Engin Koç Araştırması.

Bir cevap yazın

Pin It on Pinterest