Memduh Şevket Esendal

Memduh Şevket Esendal

Mustafa Memduh Şevket Esendal (29 Mart 1883, Çorlu – 16 Mayıs 1952, Ankara), Türk yazar, diplomat, siyasetçi.
Tahran, Bakü ve Kabil’de büyükelçilik, T.B.M.M’de dört dönem milletvekilliği, 1941-1945 yılları ararasında CHP Genel Sekreterliği yapmış olan diplomat ve siyasetçi Esendal aynı zamanda tanınmış bir edebiyatçıdır. Yaşamının yalnızca dokuz yılında (1923-1926, 1946-1952) ciddi biçimde edebiyatla uğraşmasına rağmen Türk öykücülüğünün önemli bir ismi oldu. Durum hikâyeciliğinin Türk edebiyatındaki temsilcisidir. En çok bilinen eseri 1934 yılında yayımlananAyaşlı ve Kiracıları adlı romanıdır.[adsenseyu1]

Çocukluk ve gençliği

Rumeli göçmenlerinden bir çiftçinin oğlu olarak, 29 Mart 1883 günü çorlu’da doğdu. Savaş koşulları nedeniyle eğitimini tamamlayamadı ve Edirne Rüştiyesi’ni (bugünkü Edirne Lisesi) terk etmek zorunda kaldı. Çocukluğunda doktor olmak isteyen Esendal, 1900’de gümrük memuru olarak hayata atıldı;1907’de babasının ölümü üzerine ailesinin geçim yükünü üstlenmek zorunda kaldı. Balkan Savaşı’nın başlaması üzerine aile İstanbul’a göçtü, savaştan sonra yeniden Çorlu’ya döndü.

İttihat ve Terakki yılları

Memduh Şevket, 1906`da o zamanlar gizli bir dernek olan İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne üye olmuştu; 1908’de parti tarafından İstanbul Teftiş Kurulu’na çağrılınca müfettiş olarak Anadolu ve Rumeli’yi yakından görüp tanımak fırsatını buldu. İttihat ve Terakki içinde ticaret sermayesine karşı küçük esnaf ve küçük girişimcilerin çıkarlarının savunulmasını isteyen “Kara Kemal” kanadından yana tavır aldı.
İlk öykülerini bu yıllarda çeşitli dergi ve gazetelerde M.S.E., Mustafa Yalınkat, M. Oğulcuk, İstemenoğlu gibi takma adlarla yayımladı.
Mütareke yıllarında hakkında tutuklama kararı çıkması nedeniyle İtalya’ya kaçan Memduh Şevket Bey, İzmir’in işgali’nden sonra yurda döndü ve Anadolu’ya geçerek milli mücadeleye katıldı.

Bakü Elçiliği

1920`de TBMM hükûmetinin ilk orta elçisi olarak Azerbaycan’a gönderildi; Azerbaycan’da bulunduğu süre içinde duyduğu şiirleri unutulmaması için bir defterde topladı. 1924 yılında Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Ruslar tarafından lağvedilmesi üzerine yurda döndü.

Tahran Elçiliği

İzmir Suikasti’nin ardından yaşanan muhalifleri “tasfiye” hareketi sırasında bu işten zarar görmemesi için elçilik göreviyle Tahran’a gönderildi.1926-1930 yılları arasında Tahran elçiliğini sürdürdü. “Tahran anıları ve Düşsel Yazılar” adlı kitabında hem o dönem yazdığı kurgusal yazıları hem de anılarını derledi. 1930’da Elazığ milletvekili seçilerek yurda döndü.

Kabil Elçiliği

Milletvekilliği görevi devam etmekte iken memur-milletvekili olarak Kabil’de görevlendirildi. 1932-1938 yılları arasında Kabil büyükelçisi olarak hizmet verdi. Farsça, Fransızca ve Rusça öğrendi.

Milletvekilliği

Esendal, 1947 yılında Bilecik milletvekili olarak T.B.M.M.’e geri döndü. Bir yıl sonra CHP Genel Sekreteri seçildi. Bu görevi sırasında partinin gençleşmesine, 35’ler Hareketi’nin gelişmesine destek oldu, 1945’te kendi isteğiyle görevinden ayrıldı. 1946’da yeniden Bilecek milletvekili seçildi.

Son yılları

Son yıllarını öykülerini yazmak, yapıtlarını derleyip kitaplaştırmakla geçiren Esendal, 1946 yılında on yedi öykü yazmıştır. 1952’ye kadar çeşitli dergilerde yayımlanan öyküleriyle ününü genişletti.
Yazarın Ayaşlı ve Kiracıları adlı eseri 1946 CHP Roman Yarışması’nda ödül kazanmıştır. Eser, cumhuriyetin ilk yıllarındaki Ankara’dan bir kesit sunmaktadır.
16 Mayıs 1952’de hayatını kaybetti.

Yazarlığı

Üslubu

Esendal’ın edebiyatımıza getirdiği en önemli yenilik, ele aldığı konuları büyük bir sadelikle işlemesidir. Bu konular, yine sıradan insanların yaşamları etrafında gezinir. Öykücülüğe başladığı ilk yıllarda, dilde sadeleşmenin öncüsü olan Ömer Seyfettin’in izinden giden Esendal, ustalık dönemine eriştiğinde, hem Ömer Seyfettin’den, hem de kendi çağdaşlarından daha sade ve düzgün bir dille yazmıştır. UslübundaÇehov’un etkileri açıkça görülür. Hatta, bazı öyküleri, Çehov’dan yapılmış uyarlamalardır. Ancak bu etki, yazım tarzı, dildeki sadelik, kişilerin seçilişi ile sınırlı kalır. Esendal, Çehov’un karamsar bakışını tekrarlamaz. Kendi deyişiyle; insanlara yaşamak için ümit, kuvvet ve neşe veren yazılardan hoşlanır, insanları yoğunmuş mutfak paçavrasına çeviren ve yeise düşüren yazılardan hoşlanmaz.

Eserleri

  • Anlaşılmamış Bir Nokta
  • Güzel Bir Ölüm
  • Bir Haydut Kuş
  • Şu Soyadı Konusu
  • Küp Kırığı Pabuç Eskisi
  • Geçmiş Günler
  • Yol Arkadaşları
  • Doktor Savdur
  • Gezide
  • Bir Kucak Çiçek
  • Kedi
  • Aptal Memiş
  • Terbiyesi En Güç Hayvan
  • Hatice
  • İşin Dibi Bozulmuş
  • Hırsız-Polis
  • Tutkunluk
  • Adım
  • Bana Kaçık Derler
  • Santa Kastello
  • Nazırın Odacısı
  • Gece Kuşu
  • Buğday Almağa Köye Gitmiştik
  • Konuşma, Turan Hanım
  • Ayaşlı ile Kiracıları

Öyküleri

  • Bir Kucak Çiçek
  • Bizim Nesibe
  • Gödeli Mehmet
  • Güllüce Bağları Yolunda
  • Hava Parası
  • İhtiyar Çilingir
  • Kelepir
  • Mendil Altında
  • Otlakçı
  • Sahan Külbastısı
  • Veysel Çavuş
  • Gönül Kaçanı Kovalar
  • Hatıra
  • Tahran Anıları ve Düşsel Yazılar
  • Mektup
  • Kızıma Mektuplar
  • Oğullarıma Mektuplar
  • İkisinin arasında
  • Korku
  • Gençlik
  • Uğursuzluk
  • Ölü

Romanları

  • Ayaşlı Kiracıları
  • Miras
  • Vassaf bey
Kaynak:http://tr.wikipedia.org