Moiz Bayer Edirne Anıları…

ROMA PASTANESI: Kirk yildir faaliyette olan Roma Pastanesini iki yil once Edirne’ye gittigimde gormedim? Ne oldugunu bilen varsa bildirsin, sevinirim. Altmisli yillarin ortalarinda pastane, o zamanlar Yugoslavya diye bilinen ulkeden goc etmsi kardesler tarafindan kurulmustu. Hatirlarim bu kardesler sabah aksam calisip imal ettikleri guzel tatlilarla Edirne’ye hizmet etmislerdir. Sanirim tatlilari us katta hazirlarlardi. Sonradan cocuklari pastaneyi devam ettirdiler.
Nedense Yugoslav, Arnavutluk, Bulgaristan gibi Balkan ulkelerinden goc etmis kisiler hep yiyecek isinde?! Borek, helva, dondurma, pasta, boza, kuruyemis, vs gibi yiyecek imalatini hep onlar yapiyor. Seksen sene once de bu isi yine onlar yapiyormus. Bir ara Arnavutluk’tan cok gocmen gelmis. Butun carsi ve hatta mahalleler helva ya da tatli saticilari ile doluymus. Evlerinde imal ettikleri tatlilari cok ucuza satarlarmis. Zogo Pastanesinin sahibi Rahmetli Mestan Aydinlik da Balkan gocmeniydi.
Ben kucukken, yazlari mahalleden muhallebi saticisi gecerdi. Tekerlekli tezgahinin icinde istah acici bir sekilde muhallebi, yanda da siseler icinde kirmizi surup bulunurdu. Verdigin para buyuklugunde muhallebiyi keser, tabaga koyar ve uzerinde gul suyu kokan surubu dokerdi. Sonra da o tabagi ve kasigi az bir suyla yikardi. Muhallebici gecerken annemden mutlaka almasini isterdim. Temiz olmadigini soyler reddetmeye calisridi ama israr edince evdeki bir tabaga almak sartiyla ve kendi kasigimizla yemek sartiyle alirdi.
MUHALLEBI , MALLEBI, MALLEBIYA: Turkiye’de muhallebi diye bilinen sutlu tatli, Orta Dogu ulklerinde de benzeri kelimelerle cagrilir ve yenir. Israil’de mallebi diye bilinir. Ozellikle sehir merkezlerinde seyyar saticilar tarafindan satilir. Mallebinin bulundugu metal kaseler buz kutlelerinin uzerinde bekletilir. Musteriye uzerine hindistan cevizi tozu ve kirmizi renkli ve gul suyu da ihtiva eden bir surup ile ikram edilir. Israil’deki lokantalarda yemek yiyenlere tatli olarak ucretsiz mallebi ikram edilir. Misir’da bu tatli mallebiya diye bilinir. Orada uzerine kuru uzum ve gul suyu eklenir ve bazen de vanilyali dondurma ile ikram edilir.
PANDISPANYA; Altmisli yillarda ozellikle yazlari mahalleden cesitli yiyecek saticilari gecerdi. Un ve susam kurabiyesi, macun, ve pandispanya. Haliyle ailemiz bunlari almaya karsi cikardi. Temiz olmadigini dusundukleri icin, karnimiz doyarsa ev yemegini yemeyecegimiz icin, vs. Ben tatliya asir duskun oldugum icin ne yapar eder satin alirdim. Iki susam kurabiyesi arasinda macun en sevdigim tatliydi. Bazen bunu buzdolabina koyar, donmus bir sekilde yerdim. PANDISPANYA’nin ne oldugunu sonradan anladim. PAN Ispanyolca ekmek anlamina geldigine gore, Ispanya ekmegi demek oluyordu.