BALKAN SAVAŞI SIRASINDA RUMLARIN EDiRNE VE DEDEAĞAÇ’TA MÜSLÜMANLARA KARŞI UYGULADIKLARI YAĞMA, TECAVÜZ VE KATLiAMLAR..

Engin Koç;
Başbakanlık Osmanlı arşivlerinden.

BALKAN SAVAŞI SIRASINDA RUMLARIN EDiRNE
VE DEDEAĞAÇ’TA MÜSLÜMANLARA KARŞI
YAĞMA, TECAVÜZ VE KATLiÂM UYGULADIKLARI
Balkan Savaşı sırasında Edirne ve Dedeağaç’ın düşman
Eline geçmesiyle beraber bölgedeki Rumların merkeze
bağlı mahalle ve köylerde Müslümanlara karşı acımasız
bir tutum sergileyerek işkence ve katliâm yaptıkları; evlere
zorla girerek, değerli eşya ve paraları yağmalayıp
hayvanları gasbettikleri, kadın ve kızların namuslarını
kirlettikleri, Müslüman nüfusun bir kısmının mezâlimden
dolayı yurtlarını terke mecbur kaldıkları hakkında yer,
zaman ve isim belirten raporlar.
Başbakanlık Osmanlı arşivlerinden..
2 Haziran 1918
Edirne Vilâyeti
Mektûbî Kalemi
Husûsî: 604
Hulâsa: Merkez-i vilâyetde vukû‘ bulan tecâvüzâta
müte‘allık raporun leffiyle.
Dâhiliye Nezâret-i Celîlesi Cânib-i Âlîsine
Ma‘rûz-ı çâker-i kemîneleridir,
29 Mayıs sene [1]334 târîhli ve 589 numaralu arîzaya
zeyldir. Merkez-i vilâyetde Balkan Muhârebesi
esnâsında Rum ahâlî tarafından vukû‘bulan tecâvüzâta
müte‘allik polis müdîriyetinden bu kerre de tevdî‘
olunan bir kıt‘a rapor leffen arz u takdîm kılınmışdır.
Ol bâbda emr ü fermân hazret-i veliyyü’l-emrindir.
Fî 22 Sa‘bân sene [1]336 ve
Fî 2 Haziran sene [1]334
Edirne Vâlîsi
Zekeriya Vehbi
Numara: 5
Balkan Muhârebesi esnâsında Rum ahâlîsi tarafından
vukû‘bulan tecâvüzât hakkında icrâ edilmekde bulunan
tahkîkâtda:
1.Edirne’nin sukûtunda Yorgi oğlu Yani nâmındaki
şahsın ol zaman dâ’ire-i belediyye civârında ikâmet eden
askerî kâtiblerinden Behçet Efendi’nin zevcesinin ırzına
tecâvüzle berâber katletdiği ve fi‘l-i mezkûrdan dolayı
merkûm Yani’nin el-yevm mahkûmen mevkûf bulunduğu.
2- Üç yüz yirmi sekiz senesi şehr-i Teşrîn-i Sânîsi’nin
yedinci ve Îd-i Adhâ’nın birinci gecesi Dedeağaç şehrinin
Bulgar komiteleri tarafından esnâ-yı işgâlinde, şehr-i
mezkûr Rumlarından ba‘zıları tarafından Arabacı Şevki’
nin hemşîresi Şaziye, demiryolu çavuslarından Sadık
Ağa kızı, Düyûn-ı Umûmiyye kantarcısı Safvet Efendi
kızı Emine, eşrâfdan Hacı Mahmud Ağa’nın zevcesi
Elif ve Fâik Efendi’nin evlâd-ı ma‘neviyyesi Fatma,
Şisko Mehmed’in kızı Şerife, Kürd Aziz Ağa’nın kızı,
Yüzbası müteveffâ Osman Ağa’nın zevcesi ve A‘zâ
Naim Bey’in hidmetcisi Münîre hanımların ırzlarına
tecâvüz edildiği.
3- Edirne’nin sukûtunda Kızılmescid mahallesinden
olup Kovacılar Çarşusu’nda kahvecilik eden Dimitro,
refîki Kassâb Fileanti ve Ütücü Yorgi, ol vakit ilticâ’en
Edirne’de bulunan Ada nâhiyesi ahâlîsinden bir köylünün
koyunlarını yağma ve asâkir-i Osmâniyye’nin silâhlarını
ahz u gasb eyledikleri.
4- Edirne kal‘asının sukûtuyla Bulgarların şehre
duhûlünde Kızılmescid mahallesinden Şimo oğlu Yorgi,
Bülbül Hâtun mahallesinden Ayvaz, Hacı Sarrâf
mahallesinden Çoban Panayot, Kızılmescid mahallesinden
Sıvacı Kosti, Kadınköylü Celaskor oğlu Vasil, Akmescid
mahallesinden Kokona Vasil,Kummahalleden Telekci oğlu
Bağçevân Mişo, Bakkal Çolak Sotiri, Sofiloki Dimitro,
Bağçevân Dimo oğlu Angeli, tebe‘a-i Yunâniyyeden
Bakkal Sakilaridis, Fırıncı Anesti, Bağçevân Morniya
Yorgi, Bağçevân Potka oğlu Mihal ve birâderi Yorgi,
Nâ’ib Çelebi mahallesinden Mûytâb Hacı Mehmed
Efendiyle ilticâ’en Edirne’de bulunan bir çok İslâm
köylülerin, Ma‘rûf Hoca mahallesinden Hüseyin Ağa’nın
ve bir çok İslâm ahâlînin hânelerine cebren duhûl ile
eşyâ-yı beytiyye ve hayvanâtını ve askerî eşyâ deposuyla
beylik hayvanâtını ahz u gasb ve yağma eyledikleri.
5- Zincirlikuyu’da kahvecilik eden Istranca şöhretli Vasil,
Elçili karyesinden Hâfız Sâlim Efendi’yi katletmek
maksadıyla elinde bıçak olduğu hâlde taharrî etdiği.
6- Kızılmescid mahallesinden Fıçıcı Hacı Keprit
mu‘teberândan Kâdî oğlu Mehmed Ağa’nın hânesine
duhûl ve balta ile hücûm ederek mûmâ-ileyhi katletmek
üzre aradığı.
7- Kummahalleden Fırıncı Anesti’nin dâmâdı Fırıncı
Vasil, asâkir-i Osmâniyyeden bir kaçını katletdiği ve
âmâl-i Yunaniyye beslediği mervîdir.
8- Kummahallede Fırıncı Toma ekmek almak üzre fırınına
gelen İslâm kadınlarının ellerindeki mes[k]ûkât-ı
Osmâniyyeyi alarak arkasına sürdükten sonra yüzlerine
atmakla berâber “Bu Çingâne devletine â’id pârelerin
hükmü kalmadı.Bulgar pâresi getirmez iseniz açlıkdan
geberirsiniz” diyerek kadınlara itüp kakmak sûretiyle
tecâvüzâtda bulunduğu.
9- Kızılmescid mahallesinden Parapanko Hıristaki,
Kadınköylü Sider,Pekatepri, ellerinde balta ve bıçaklar
olduğu hâlde Ma‘rûf Hoca, Mü’min Hoca ve Yıldırım
Bayezid mahallâtına hücûmla İslâm hânelerinden
ba‘zılarını yağma ve bir çok hayvanât-ı bakariyyeyi
gasbetdikleri.
10- Edirne’nin sukûtunda tüccârândan Mîrâsyedi
şöhretli Vasil, başına topladığı avenesiyle Kazzâz Salih
mahallesinden Kahveci Tatar Ahmed Ağa’nın hâne
kapusunu sikestle duhûl ve merkûmu darb ve işkence
eylediği, Karakaş mahallesinden Deli Kosti oğlu Tütün
Kıyıcısı Andon, Vize Çelebi mahallesinden Kayık[c]ı
şöhretli Mehmed Çavus’un hânesine duhûl ve esyâsını
gasb ve mahalle-i mezkûreden meyhâneci Hıristodol
dahi ol vakit Edirne’ye ilticâ etmiş olan etrâf kurâ
ahâlîsinin hayvanât ve eşyâlarını yağma etdikleri
Madanoğlu mahallesinden Kör Tanas ve rüfekâsı
belediye gazhânesinin kapularını kırarak derûnunda
müddahar gâz vesâ’ireyi ahz u gasb ve Kirişhâne
ulemâsından Hacı Ali Efendi’yi pâresine tam‘an sûret-i
gaddârânede darb ve vücûdunun müte‘addid
mahallinden cerh ile ma‘lûliyetine sebebiyet verdikleri.
11- Nepaiye mahallesinden Aşçı Sotir esnâ-yı sukûtda
Osmanlı zâbitân ve efrâd-ı askeriyyesine hitâben
“Ordularınız ne vakit gelecek ? Gelmeye yetişmeye idi.
Çok sükür Çingânelerden kurtulduk. Bizim öteden beru
arzu etdiğimiz ve beklediğimiz Bulgar orduları geldi.”
gibi hakâret-âmîz sözler sarfetdiği.
12- Harb münâsebetiyle etrâf kurâdan Edirne şehrine
ilticâ etmiş ve köprüler hâricindeki böcekhânelerde
iskân ve ikâme etdirilmiş bulunan Çirmen, Çavdarlık,
Yarbustatar, Köremin, Simen, Şahince, İneoglu ve
Ahurköy karyeleriyle diğer kurâ ahâlîsi kal‘anın
sukûtunun iki, üç ve dördüncü günleri Bulgar asâkiriyle
müstereken Rumlar tarafından dûçâr-ı ta‘arruz, katl ve
yağma edilmişler ise de kurâ-yı mezkûr ahâlîsinin vilâyet
dâhilindeki kurâya iskân etdirilmiş olduklarından
dûçâr-ı tecâvüz olanlarla mütecâvizlerin hüviyetleri
anlasılamadığı lede’t-tahkîk mübeyyin işbu rapor
tasdîkan takdîm kılındı.
Fî 29 Mayıs sene [1]334 Mühür
BOA. DH. EUM. 3. Sb. 25/61