SALİH ZORLUTUNA EĞİTİME ADANAN BİR ÖMÜR


SALİH ZORLUTUNA
(1905-29.11.1981)
Mehmet AĞIRGAN
Hudut-12.11.2004

Edirne’nin renkli simalarından birisi olan tarih öğretmeni Salih Hüseyin Zorlutuna’nın ölümü üzerinden 23 yıl geçti. Harap ve yıkılmaya yüz tutmuş Zorlutuna Konağı (Dertli Mustaa Bey Konağı), ben de olduğu kadar her Edirne’li de, acı ve tatlı anılarla yaşamaktadır. Yazımı Zorlutuna ailesinin yardımları ile kaleme aldım.
Salih Hüseyin Zorlutuna’nın, babası Jandarma Yüzbaşısı Hüseyin bey, annesi Nefise(Osmanpazarı:1874-13.12.1945) hanımdır. Bulgaristan Eski Cuma’da 1905 yılında doğdu. Balkan Savaşı’nda cephede hastalanan babası, Edirne Askeri Hastane’de öldüğünde, Salih bey henüz 8 yaşındadır. Ağabey Aziz Vecihi Zorlutuna’nın o savaş günlerinde nerede olduğunu dahi bilemeyen aile ve Salih bey, Balkan Savaşı’nın (1912-1913) acımasız zorluğunda seyyar satıcılık yaparak annesine ve kardeşlerine destek olmuştur.
Balkan Savaşı’nın son günlerinde küçük Salih, Edirne Ayşekadın’da okula başlar. Daha sonra 4-5-6. sınıfları Asım Bey Dar-ül Eytamı’nda yatılı okudu. Balkan Savaşı sonrasında 21.7.1913 günü Edirne’ye giren Türk Ordusu içinde bulunan ağabey Aziz Vecihi Zorlutuna aileye büyük bir mutluluk yaşattı. O günlerde Rum Tanaş Efendi’den keman dersleri alıyordu. Salih Bey Edirne Sultanisi 7. sınıfında iken bu defa da Yunanlılar Edirne’yi 25.7.1920 günü işgal ettiler. Pek çok acılı günlerin ardından 1924 yılında Edirne Öğretmen Okulu’ndan pekiyi derece ile mezun olur. Ağabey Vecihi bey onları İstanbul’a alır. Kendisi orada boş durmayıp İstanbul Konservatuvarı’na devam eder.
Hayatının dönüm noktası olan ilk memuriyetine, 25.11.1924 tarihinde Edirne Öğretmen Okulu’nda tatbikat öğretmenliği ile başlar. Halide Nusret Zorlutuna ile tanışır ve onun kızkardeşi İsmet Kür ve diğer öğrencilere de keman dersleri vermeye başlar. Okulda konser ve tiyatro oyunlarında görev alır. Ağabeyi Aziz Vecihi Zorlutuna ile Halide Nusret Zorlutuna’yı tanıştırarak onların 9.9.1926 günü evlenmesinde en önemli görevi üstlenir1. (Bir Devrin Romanı-Halide Nusret Zorlutuna)
1928 yılında askere alınıp, 1930 yılında teğmen olarak Bursa’dan terhis olunca Edirne’ye gelir. 1930-31 ders yılında Merkez Namık Kemal İlkokulu’na tayin edilir. Edirne Müftüsü Osman Hilmi Beyin öğretmen kızı Sadiye Hanımla 3.12.1931 günü evlenir. Aynı yıl bulunduğu okulun Başöğretmenliği’ne (Müdür) atanır. Araştırma ve incelemeler sonunda okulu yaptıran Yusuf Hoca’nın adının okula verilmesi için yazışmalar yapar. Milli Eğitim Bakanlığı’nın onayı ile Namık Kemal ismi “Yusuf Hoca İlkokulu” olarak değiştirilir. 1933 te Ersan, 1936 da oğulları Gürcan doğar. O yıllardaki eğitim ve öğretimin yeniden yapılanma hareketlerine katılarak Gazi Eğitim Entitüsü’nü okuyarak Tarih-Coğrafya öğretmeni olur. Mezıniyet sonunda Edirne Lisesi’ne tayini çıkar. Okulda bir çok kültürel etkinliklerde görev alarak Müdür Yardımcılığı yapar. Okulun 17.3.1942 de sahneye koyduğu “Bülbül Opereti” oyununda büyük başarı kazanır.
Zorlutuna Konağı diye anılan “Dertli Mustaa Bey Konağı”nı, 1938 yılında Milli Emlak ihalesinden alarak tamir ettirip oraya taşınır. Bina; konut, Ana Çocuk Sağlığı, DSİ Bölge Müdürlüğü, Öğrenci Yurdu(14yıl), Otel ve Park olarak çeşitli hizmetlerde kullanılır.
Okul arkadaşları tarafından Salih Zeki diye çağırılan hocamız, 1940 yılında çok ağır bir Zatürre Hastalığı geçirerek ameliyat olur. Kültürel etkinliklerdeki hizmetlerine devam ederek keman dersleri vererek bir çok öğrenci yetiştirir. 1942-43 ders yılında Çatalca Okulu’na tayin edilir. Çatalca’da 3 yıl Müdürlük yaparak tekrar Edirne’ye döner.
Lise’deki kadrosu esas olmak üzere 1.7.1952 tarihinde yeni kurulan Edirne Halk Eğitim Merkezi’ne kurucu Müdür olarak atanır2.(Milli Eğitim Cephesiyle Edirne-Necip Güngör Kısaparmak) Bu atamadan sonra yeni bir hizmet anlayışı ve halkın eğitimi konusunda yepyeni bir heyecanla işe başlar. Selimiye Kütüphanesi’nde bulunan Latin Harfli Türkçe Kitapları Halk Eğitim Merkezi’nde yeni bir salonda hizmete sunar. Eşi Sadiye Zorlutuna’yı da Selimiye Çocuk Kütüphanesi’nin kurucu öğretmeni olarak yanına alır. O günün şartlarında Çocuk Kütüphanesi Edirne’nin gündeminde yoktu. Her türlü malzeme ve dökümanı çocuklara göre düzenleyerek eşi Sadiye hanımın yönetiminde 1.10.1952 de Dar-ül Sıbyan’da (Selimiye Arasta Dükkanları’nın güney girişinde, sağdaki mekan) açar.
Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü görevinde; Film Servisi açarak köylerde sinema gösterileri yapar3 (Yeni Edirne Gazetesi:1.5.1956), Konserler ve Tiyatro çalışmaları-Fareler ve İnsanlar4 (Yeni Edirne Gazetesi:10.5.1956), Şiir Yarışmaları (Yeni Edirne Gazetesi:18.12.1956), değişik konulardaki kursiyerlerin sergilerinin düzenlenmesi5 (Yeni Edirne Gazetesi: 6.1.1958), Çocuk Kütüphaneleri’nde masal saatleri düzenler. Özellikle eski kahramanları anma günleri ve bayramlara ait toplantılarda coşkulu merasimler düzenler. Halk Eğitim Merkezi Konferans Salonu duvarlarını süsleyen Osmanlı Padişah ve Paşaları ile Atatürk’e ait resimleri öğretmen Emin Çizgin’e iskele kurdurarak 1957 yılında yaptırır6. (Dünden Bugüne Edirne İsimler Sözlüğü-Özlem Ağırgan) Okuma-Yazma, İngilizce, Daktilo, Çocuk Bakımı, Elektrik ve Motor Kursları ile de halkın nabzını tutmasını bilir. (1956) Zorlutuna Kız Öğrenci Yurdu işletmeciliği görevinde binlerce eğitim emekçisine ve Kırkpınar haftalarında da Edirne Belediye Başkanlığı’na otel hizmeti sağlar.
Halk Eğitim Merkezi’ndeki 7 yıllık hizmetini kendi isteği ile sonlandırır. Edirne Lisesi’ndeki görevine 6.10.1959 tarihinde dönerek yine kendi isteğiyle 2.3.1964 tılında emekli olur. 29.11.1981 günü beyin kanamasından vefat eder.
Mesleki çalışmalarında da başarılı görevler üslenen Salih Hüseyin Zorlutuna, çeşitli Müdürlükler yanında Edirne Öğretmenler Derneği Başkanlığı da yapar. Resmi kurumlarla birlikte özel sektör çalışmalarında da başarılı hizmetlerde bulunur.
Salih Hüseyin Zorlutuna, 76 yıllık ömrünün 40 yılını eğitim kurumlarında geçirdi. Edirne Kültür hayatında bir çok çalışma ve incelemelde imzası vardır. Tarih ve Müzik Öğretmenliği yanında kalemi ile de hizmetlerde bulundu. Mesleki araştırmaları arasında: “17.Yüzyılın İkinci Yarısında Edirne’nin Sahne Olduğu Şahane Sünnet ve Evlenme Düğünleri (Türk Tarih Kurumunun-Edirne Armağan Kitabı), Danimarka Halk Eğitimi, Dilaverbey kim, Osman Nuri Peremeci Hocamız” isimli yayınlarını sayabiliriz.
Ruhu şad olsun.