CİLT SANATI Bilge Turanlı Kalemkar

CİLT SANATI – Bilge Turanlı – Kalemkar
09
Ciltçilik yani kitap kapakçılığı bir kitabı yaprakları dağılmayacak şekilde görsel bir estetikle koruma işlemidir. Arapçada deri anlamına gelen Cilt’i yapan sanatkârlara mücellit denir. Türklerde Orta Asya’ya dayanan ciltçiliğin Türklerin islamiyeti kabul etmesiyle oldukça yüksek bir döneme geçtiği gözlemlenir. Katlama (kırma), har¬man, dikiş, tıraş, sırt yapma, sırta bez geçir¬me, kanal açma gibi çeşitli işlemlerden geçen cilt sanatının; Hatayi, Harat, Arap, Rumi, Memluk, Türk, Mağribi, Lâke, Buhara gibi üslûpları vardır. Bu üslûp farklılıkları cildin yapılış biçimi veya tekniğiyle ilgili değildir. Ciltte uygulanan desenler ve kullanılan malzemeler üslûbu belirleyici unsurlardır.
10
Osmanlıda ilk dönemlerde tercih edilen kahverengi rengin yerini sonraları siyah, kırmızı, vişne gibi renkler alır. En üstün dönemimi XVI. ve XVII. yy. da yaşayan cilt sanatı; tezhip, katı, minyatür gibi sanatlara da önderlik etmiştir. Bu dönemde klasik üslûbu yansıtan ciltçiliğin XVIII. yy.’da, özellikle III. Ahmet ve sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın isteğiyle yeni bir döneme girdiği gözlemlenir. Bu yüzyılın cilt ustası Ali Üsküdarî’dir. Edirne’de de en iyi örnekler Edirnekâri dediğimiz üslûpla bu dönemde verilmiştir. XIX. yüzyılda ise cilt sanatı Barok ve Rokoko etkisine girer.
11
BİR KİTABIN CİLTLENMESİ
12