Edirne Medreseleri

727772Evliya Çelebi, Seyahatnamesi’nde Edirne’de on iki medresenin
bulunduğunu belirtmiştir. Bu medreselerden Muradiye Medresesi,
Yıldırım Medresesi’nin önde geldiğini belirtmiştir. Ahmed Badi Efendi’de “Rıyaz-ı Belde-i Edirne” isimli eserinde, Edirne’de 46 medresenin olduğundan söz etmiştir. Bu medreselerden
günümüze ancak bir kaçı ulaşabildi. Var olanların da kurtulma sebebi büyük camiler ve külliye yanında var olmaları nedeniyle korunmuşlardır.
Medreselerin vakfiyesi vardı. Bu vakfiye de medresenin çalışma sisteminden, çalışanların günlük yevmiyelerine varıncaya kadar her türlü bilgi yer alırdı. Ayrıca hoca ve talebelerin ihtiyaç ve masrafları da bu vakfiyelerden karşılanırdı.
Edirne`nin ilk Tıp Fakültesi olarak “Medrese-i Etibba” adıyla tıp eğitimi verilmeye başlanmıştır.
Evliya Çelebi’nin bu medrese için aktardığı bilgiler ise şunlardır:
“Bâyezid Han Camii’nin dış büyük avlusu sağında irem bağı içinde bir şifa yurdu var.
Başkaca, Medrese-i etibba ve odalarında talebeler vardır ki her biri daima Eflatun, Sokrat, Filbos, Aristotalis, Calinos, Fisagor tevhidinden bahseden hâzik, olgun tabiplerdir. İlim ikidir.
Dinler ilmi, ikincisi beden ilmidir. Her biri bir fenne yönelip doktorluk ilminde kıymetli kitaplara itibar ederek ademoğullarının derdine deva eriştirmeye çabalarlar.” söylediklerinden
anlayabiliyoruz.
Evliya Çelebinin bu açık seçik ve ayrıntılı anlatışı karşısında bu medresenin, Çelebi’nin ziyaret tarihi olan 1652 (H.1063) yılında Medrese-i etibba, yani dârüşşifa ile birlikte döneminin “Tıp Fakültesi” olduğunu kabul etmek gerekir.
rilirdi.
Edirne’deki o dönemde var olan ve bilinen diğer medreseler;
1. Darül Hadis Medresesi (Merkez); Edirne’de Tunca Nehri kıyısında, demiryolu
köprüsünün yanında bulunan Darül Hadis Medresesini Sultan III.Murat 1435’de
yaptırmıştır. Sonraki yıllarda bu medreseye bir minare eklenerek camiye
dönüştürülmüştür. Bu minare Balkan Savaşı sırasında, l913’de medresenin üç kubbesi ile
birlikte yıkılmıştır. Medrese kesme taştan yapılmış, avlusunun ortasına da sonraki
dönemlerde bir şadırvan eklenmiştir. 2. Selimiye Medresesi Darülkurra (Merkez);Mimar Sinan, Selimiye Camisi’nin etrafına
iki medrese ile altına da bir çarşı yapmıştı. Selimiye yapı topluluğunun bir bölümünü
oluşturan bu medrese kıble duvarının solunda bulunmaktadır. Mimar Sinan yapı
topluluğunun avlusundaki bu yapıları camiyi gölgelememesi için gözden uzak tutmuştur.
Bununla beraber son derece güzel bir işçiliği olan medrese kesme köfeki taşından kare
planlı olarak yapılmıştır. Avludan dikdörtgen söveli bir kapıdan içerisine girilen medrese
avlusunu çepeçevre bir revak çevirmektedir. Yuvarlak kemerlerin birbirine bağladığı
sütunların iki yönünde medrese hücreleri sıralanmıştır. Girişin solunda ise kare planlı,
üzeri kubbeli bir darülkurra yerleştirilmiştir. Burada üzeri kubbeli on iki hücre
bulunmaktadır. Hücrelerin her birinin içerisinde ocaklar ve nişler bulunmaktadır.
3. Darül Tedris Medresesi (Merkez) ;Edirne Selimiye Camisi’nin bir bölümünü oluşturan
Darül Tedris Medresesi caminin arka avlusundadır. Sultan II.Selim tarafından cami ile
birlikte Mimar Sinan’a yaptırılmıştır. Avludan gösterişli dikdörtgen söveli bir kapıdan
medrese avlusuna girilmektedir. Kare planlı avlunun çevresinde yuvarlak sütunların
birbirine bağlandığı revaklar ve bunların arkasında da avlunun iki yönüne on üç küçük
medrese odası sıralanmıştır. Kare planlı bu hücrelerin üzerleri kubbelerle örtülüdür.
Odaların içerisinde niş ve ocaklar bulunmaktadır. Edirne Müzesi kurulduğu sırada bu
medreseden yararlanılmıştır. Günümüzde Türk İslam Eserleri Müzesi işlevini
sürdürmektedir.
4. Üç Şerefeli Saatli Medrese (Merkez);Edirne,
Üç Şerefeli Cami’nin ve Peykler Medresesinin
yanında bulunan Saatli Medrese Sultan II.Murat
zamanında 1437-1447 yıllarında yapılmıştır.
Avlulu medreseler gurubundan olan medresenin
çevresinde medrese hücreleri sıralanmıştır.
5. Yıldırım Medresesi (Merkez); Yıldırım
Beyazıt’ın cami ile birlikte yaptırmış olduğu
medrese XV.yüzyılın başlarına
tarihlendirilmektedir. Medresenin plan düzeni
daha geliştirilerek Bursa Yeşil Medresede
uygulanmıştır. Giriş kapısından dikdörtgen planlı bir avluya girilmektedir. Bu avlunun
çevresini üç yönlü kubbeli revaklar çevirmiştir. Yuvarlak kemerlerle birbirine bağlanan bu
revakların arkasında tonozlu odalar yer almıştır. Girişin karşında kare planlı kubbeli
dershane bir kemerle avluya açılmaktadır. Bu medrese de Selçuklu ve Beylikler Devri
medreselerinin bir bakıma Osmanlı medrese mimarisine uyarlanışı olarak
tılmıştır. Bunlardan
ştir. Mimar Sinan yapısı olan bu yapı topluluğunun
düşünülmektedir.
6. Sultan II.Beyazıt Medresesi (Merkez); Sultan II.Beyazıt’ın (1447-1512) 1484-1488
yıllarında Akkirman Savaşı’nın ganimetleri ile yaptırdığı Beyazıt Külliyesinin bir bölümü
olan Sultan II.Beyazıt Tıp Medresesi Edirne Tunca Nehri yanındadır. Dikdörtgen planlı
medresenin revaklı avlusunun çevresinde 18 oda, girişin karşısına gelen yerde de büyük
kubbeli, dışarı taşkın bir dershanesi bulunmaktadır. Kesme taş yapılan medresenin
duvarlarında tuğla frizler bulunmaktadır. İki uzun kenarda kubbe ile örtülü yedişer hücre
bulunmaktadır. Medrese duvarları iki sıra halinde pencerelerle aydınla
alt sıradakiler dikdörtgen, üst sıradakiler de yuvarlak alçı şebekelidir.
7. Sokollu Medresesi (Havsa); Sokollu Mehmet Paşa’nın oğlu Kasım Paşa’nın 1576-1577
yılında yaptırdığı Sokollu Külliyesi cami, kervansaray, medrese, imaret, hamam, tekke,
köprü ve arastadan meydana gelmi
medresesi günümüze gelememiştir. 8. Peykler Medresesi; Saatli Medresenin yanındadır. Bu medreseye Peyki, diğer adla Çifte
Medrese de derler. Çatısı taş kubbelidir. Peyk ise; padişah yanında bulunan hizmetli
askerlere denmektedir. Selamlık olaylarında ve resmi günlerde, padişahın önünde iki
mle anılmıştır. İkinci Murat tarafından yaptırılan
yaptırılmıştır. Bu nedenle Eminiye adıyla da
ı denilen yerde olduğu için, sonradan Meydan
esenin çatısı ahşaptandı.
t Feyzinin öncülüğünde Ali
t devri simalarından Beylerbeyi Yusuf
ekteydi.
bulunduğu için bu adı almıştı.
şi tarafından Saraçlar Çarşısı’nda, Saraçlar
ne ev yaptırmıştı.
resesi; 1468 yılında ölen ve Dar-ül Hadis Cami mihrabı önüne
yeniden
ve
ndan yaptırılmıştır.
taraflı sıra ile ve değişik giysileriyle giderlermiş. Bunların bir bölümüne de “solak”
denmekteydi.
9. Halebi Medresesi (Halebiye); Kazancılar Medresesi de derler. Vaktiyle yakınında
kazancı çarşısı bulunduğu için bu isi
Halebi Medresesi hakkında, Badi Efendinin Ermenilerle Yahudiler arasında yaşanmış bir
arsa çatışmasına ilişkin öyküsü vardır.
10. Taşlık Medresesi; Medrese Ali Bey Mahallesi’ndedir ve Sadrazam Mahmut Paşanın oğlu
Ali Bey tarafından yaptırılmış olup, çatısı ahşaptır.
11. Sarucapaşa Medresesi (Eminiye); Sarıca Paşa mahallesinde, 1542 yılında vefat eden
Edirne Şehremini Cafer Çelebi tarafından
anılmakta idi. Çatısı ahşaptan olan bu medresenin 1813 yılında Mehmet Tahir Ağa
tarafından restore edildiği bilinmektedir.
12. Meydan Medresesi;Yeniçeri Meydan
Medresesi adıyla ünlenmiştir. Serraciye, İsmail Ağa veya İsmail Bey Medresesi olarak ta
anılan bu medr
13. İbrahim Paşa Medresesi; Fatih Sultan Mehmet’in vezirlerinden İbrahim Paşa tarafından
yaptırılmıştı.
14. Küçük Laleli Medresesi; Çuhalı Hacı (Astarcı Hacı) adlarıyla ünlenmiş Hacı İlyas
tarafından daha sonraları Edirne eski müftüsü Hacı Mehme
Ağa adlı kişi tarafından yeniden yaptırılmıştı. 1878 Rus İstilası’nda yıkıldığında ise
yaptırılması için Padişah fermanı çıkmıştı. Çatısı ahşaptandı.
15. Beylerbeyi (Mirimiran) Medresesi; İkinci Mura
Paşa tarafından yapıldığı söylense de; Miri miran Sinan Paşa veya Abdullah Bey adlı
hayır sahiplerinin bu yapılışta adları geçm
16. Topkapı Medresesi; Yakut Paşa tarafından yaptırılmış olup Topkapı hamamının
yakınında
17. Şeyhi Çelebi Medresesi; Şeyh Çelebi tarafından yaptırılmış olup, yapımı 1574’te
bitmiştir.
18. Hacı Alamüddin Medresesi; Aynı adlı ki
Cami sokağında yaptırılmıştı. 1878 tarihine kadar arsa halinde dururken, daha sonraları
satılarak bir Musevi üstü
19. Şeyh Şücaeddin Medresesi; Mütereddidin adı da verilen bu medrese aynı adı taşıyan
mahallede yaptırılmıştı.
20. Şah Melek Medresesi; Şah Melek Cami yanındaydı ve Molla Hüsrev “Dürer ve Gürer”
ismindeki eserini bu medresede müderris iken telif etmişti.
21. Kadı Fahrettin Med
gömülen Molla Fahrettin Acemi tarafından yaptırılmıştı. Edirne’de ilk Rüştiye Okulu bu
medresede açılmıştı.
22. Ekmekçi Köylü Medresesi (Hüsamiye); Hüsamettin adında bir kişi tarafından
yaptırılmış. Ancak 1746 (Bazı kitaplarda 1748) yılı büyük Edirne yangınında yanmış;
daha sonra, 1818 yılında, Ekmekçi oğlu Ali Ağa tarafından, ahşap olarak
yaptırılmış ve bu kişinin adı verilmişti. Saatli Medrese doğu tarafından bitişik olan
bugün taşları bile yok olan medrese arsasında askeri bir garaj bulunmaktaydı.
23. Bevvap Sinan Medresesi (Küçük Medrese); Bevvap Sinan tarafı24. Ders-i am Medresesi; Kadı Seyit Mustafa Efendi tarafından yaptırılmış, 1746 yangınında
yanmış, daha sonra Hacı Hasan tarafından yeniden yaptırılmıştır.
aki bu medrese Cumhuriyet
çük Pazar semtinde yaptırılmıştır.
edresesi; Gazimihalbey mahallesinde 1856 tarihinde tamamlandığında adına
iye Küçük Pazar Sofu Bayezit
an bir
edresesi; Kaleiçi’nde Hacı Doğan adlı kişi tarafından yaptırılmıştır.
ı taşıyan camii civarında
Medresesi; Meşhur Ali Kuşçu Fatih zamanında Edirne’ye gelmiş olacak ki bu
Semtinde Eskiden arpa deposu olarak kullanılan bir
mıştır.
Efendi bu medresenin Kaleiçi’nde olduğunu belirtmekte ve
39. E
Bir İslam Duvan” tarihinde birçok kez felaketle de tanıştı. Şenlikleriyle
“Mutluluk Kapısı” olarak hatırlanan Edirne’nin yanına “Daima bağrı yanık olan Edirne’yi de
koymak gerekir.”
25. Aziz Efendi (Yediyol Ağzı) Medresesi; Yediyol Ağzı’nd
döneminde yol yapımı nedeniyle yıkılmıştır.
26. Seyfullah Medresesi; Kü
27. Kovacılar Medresesi; Fındık Fakih mahallesinde eşraftan Hacı Salih Bey tarafından
1861 yılında yapılmıştır.
28. Defterdar Medresesi; Defterdar Cami avlusunda, kalıpçı esnafından Hacı Ruşen Efendi
tarafından yapılmış; Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra yıkılmıştır.
29. Necatiye M
Necatiye denmiştir. 1900 yılında Padişahın ikramına hazinenin katkıları girmiş ve tamir
edilmiştir.
30. Hayriye Medresesi (Hacı Ahmet Bey); Murad
Mahallesi’nde kurulmuş; daha sonra 1867 yılında Hacı Ahmet Bey tarafınd
değirmen ile ahır arsası üzerine yeniden yaptırılmıştır.
31. Hacı Doğan M
32. Atik Ali Paşa Medresesi; II.Bayezid döneminde aynı ad
yaptırılmıştır.
33. Yakut Paşa Medresesi; II.Bayezid döneminde yaptırılmıştır.
34. Emir Kadı Medresesi; Kaleiçi’nde Emir Kadı adında bir kişi tarafından yaptırılmıştır.
35. Ali Kuşçu medrese onun adına yapılmıştır. Kirişhane’de Ali Kuşçu denilen mahallede olduğu tahmin
ediliyor.
36. Arpa Emini Medresesi; Arpakervan
kervansaray varmış. Medrese bu kervansarayın yanında kurulmuş ise de 1752 zelzelesinde
yıkılmış ve bir daha onarılma
37. Mesudiye Medresesi; Bu medresenin Yeniimaret Semti’nde Mesudiye Cami civarında olduğu tahmin edilmektedir.
38. Abdülvasi Medresesi; Badi Dimetokalı Abdülvasi Medresesi ile karıştırılmaması gerektiğini söylemekteydi. Bu medrese 1698’de yapılmıştır.
ski Camii Medresesi; Eski Cami arkasında, şimdiki Vakıflar Bölge Binası’nın bulunduğu yerde Musa Çelebi tarafından yaptırılmıştır. Diğer adı Camiardı Medresesi ‘dir.
Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerine yani 19. yüzyılda Edirne’de eğitim; eski ihtişamını ve kalitesini kaybetmeye başlamıştır.
 

Kaynak : http://edirne.meb.gov.tr/_belgeler/dunden_bugun.pdf