Edirne'de basılmış ilk Osmanlı parası, Mustafa Gültekin

EDİRNE’DE BASILMIŞ İLK OSMANLI PARASI
Ortadoğu ve Anadolu’ya yerleşen Türklerin 9’uncu yüzyıldan itibaren kurdukları irili, ufaklı devlet ve beyliklerin muhtelif kasabalarında madeni para basılmış ve para basılan mahallere öteden beri “Darphane” denilmişti.
15’inci yüzyılın son çeyreğinde altın sultaninin piyasaya sürülüşüne kadar, Osmanlı sikkeleri gümüş akçe ile bakır mangırdan ibaretti. Akçe ya da akça temel hesap birimi olup, ilk akçeler Bursa, Edirne ve Marmara havzasında darp edildiler ve diğer Türkmen beyliklerinin sikkeleriyle birlikte tedavül ettiler.
Osmanlı darphanelerinde altın, gümüş ve bakır sikkelerin üretiminde kullanılan teknoloji, 17’inci yüzyılın sonlarına kadar oldukça basitti. Isıtılmış bir parça metal iki kalıbın arasına yerleştiriliyor ve yukarıdaki kalıba bir çekiçle vuruluyordu. İstanbul’da gümüş ve bakır sikke üretiminde çalışanların sayısı birkaç yüzü, diğer büyük darphanelerde ise yüzü aşmaktaydı. Orta büyüklükteki darphanelerde çalışanların sayıları ise 50’yi buluyor veya aşabiliyordu. Taşradaki küçük darphaneler, uzmanlık gerektiren kimi işler için sık sık büyük darphanelerden yararlanmaktaydılar.
(*) Şevket Pamuk, “Osmanlı İmparatorluğu’nda Paranın Tarihi”, 3. baskı, Tarih Vakfı Yurt Yayınları 73, İstanbul, 1999
Imparatorluğun kuruluşundan II Mahmut döneminin sonlarına kadar kullanılan gümüş para birimi olan “Akçe” Rumca “Aspra” kelimesinden gelir. Osman Gazi’ye ait örnek akçenin dışında, ilk kez Bursa’da 1327’de(H 727) Orhan Gazi tarafından kestirmiştir. İlk örnekler 900 ayar gümüşten 1.15 gram ağırlığında olan akçeler son olarak II Mahmut döneminde 0.07 gram ağırlığına kadar düşülerek tarih sahnesinden çekilmiştir. Osmanlının bir dönem temel para birimi olan akçeler, ilkel baskı yöntemleri ile darp edildiğinden hiçbir zaman standart bir şekil ve ağırlığa sahip olmamıştır.
(*) Kaan Uslu Anadolu Nümismatik Bülteni Sayı 1
Osmanlı İmparatorluğunda madeni paraları uzun süre özel darphanelerde ve kullanılacakları yere veya imal edilecekleri madenlere (altın, gümüş bakır) yakın yerlerde darpedilmiştir.
Osmanlı, Balkanlara geçtikten sonra 21 farklı sehirde Darphane kurmuş ve bu şehirlerde para bastırmıştır. (Harita 1)
Screenshot_2015-08-19-11-53-16-1
Osmanlı İmparatorluğu’nda, Balkanlarda ki para bastırılan şehirler sırası ile
1-) Filibeli
2-) Niğbolu
3-) Sofya
4-) Prevadi
5-) Serez
6-) Selanik
7-) Sidrekapsi
😎 Manastır
9-) Ohri
10-) Üsküp
11-) Kratova
12-) Novar
13-) Kosova
14-) Novaberde
15-) Kuçayne
16-) Belgrad
17-) Serbrenice
18-) Bosna
19-) Saray
20-) Banaluka
Ve son olarak günümüz Türkiye sınırları içerisinde Trakya’da bulunan tek Osmanlı darphanesinin bulunduğu şehir olan, aynı zamanda Osmanlı’ya bir dönem başkentlik yapmış Edirne..
Screenshot_2015-08-19-11-36-35-1
Osmanlı coğrafyasında ise bugüne kadar 115 değişik darp yeri tespit edilmiştir. Ekteki haritada(2) bu darp yerlerini görebilirsiniz. ( www.osmanliparalari.com )
Screenshot_2015-08-19-13-46-56-1
(Fotoğraf 1)
Yanda görmüş olduğunuz akçe, darp yeri “Edirne” yazan ilk Osmanlı akçesi, parasıdır.
Osmanlı paralarında “Edirne” ismini ilk kullanan Fetret devrinden Yıldırım Beyazid han’ın oğlu Emir Süleyman’dır ve Edirne’deki ilk gümüş akçe Fetret devrinde basılmıştır.
Aslında daha öncede Edirne’de gümüş para basılmış olabilir fakat üzerinde Edirne yazmadığı için bunu kanıtlamak mümkün değildir.
Fetret devrinde, Emir Süleyman(Hicri 813) üzerinde Edirne yazan ilk Akçenin bir yüzünde;
EMİR SÜLEYMAN
813
BİN BEYAZİD HULLİDE MÜLKEHU
(Beyazid oğlu Emir Süleyman. Mülkü devamlı olsun 813)
Diger yüzünde ise;
KELİME-İ TEVHİD, ALT KISIMDA DURİBE EDİRNE.
( DURUBE LAİLAHE İLLA’LLAH MUHAMMEDUN RESULU’LLAH EDİRNE )
Screenshot_2015-08-19-13-51-15-1
(Fotoğraf 2)
2.Murad Han zamanında Edirne’de basılan bir bakır parada(mangır) ise Kayı boyunun simgesi olan ” I Y I ” işareti(damgası) bulunmaktadır.
Bu her iki sikkeden bizler, Osmanlı’nın hem İslamı hemde Türklüğü yaymayı amaçladıgını anlıyoruz.
Çünkü o dönemde tek tanıtım aracı paralardır.
Osmanlı’nın Edirne’de ki darphanesi belli dönemler içinde II Mahmut dönemine kadar devam etmiştir.
II Mahmud Han döneminden sonra üzerinde her ne kadar Edirne yazan paralar olsa da, bu paralar gezi paraları olup İstanbul darphanesinde basılmıştır.
(*)Fotoğraf 1, İzmir müzesinde 1564 nolu envanter ile kayıtlı sikkedir. (Kamil Eron Kolleksiyonu)
Fotoğraf 2, İzmir müzesinde 1650 nolu envanter ile kayıtlı mangırdır. (Kamil Eron Kolleksiyonu)