Talat Paşa'nın Cenazesi


Talat Paşa, 15 Mart 1921’de Ermeni asıllı Soromon Tehleryan tarafından Berlin-Charlottenburg’da intikam amaçlı olarak öldürüldü ve naaşı Protestan Mattäi Kilisesinin mahzenine konuldu. Bunun sebebi, o sırada Berlin Müslüman Mezarlığının 1920 yılında Talat Paşa tarafından kurulan panislamist ‘Orientclub’ tarafından tadilat görüyor olmasıydı. Bu bağlamda yapılan bir ek binanın mahzenine 1922 yılında yerleştirilen tabudu, 24 Nisan 1922’de ‘gelen’ arkadaşları Cemal Azmi ve Dr. Bahaddin Şakir’in tabutlarıyla birlikte 9 Mayıs 1930 tarihine dek burada kaldı. Kemalist Türkiye’nin Jöntürkleri geri getirme gibi bir isteklerinin olmadığı anlaşıldığından, bir şeker bayramına denk düşen 9 Mayıs 1930’da Türk bayrağına sarılı tabutlar, dini ya da başka bir tören yapılmadan Müslüman Mezarlığında toprağa verildi. Alman Dışişleri Bakanı Konstantin von Neurath (1873-1956), 20 Kasım 1933 tarihli notunda Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçisinin kendisinden bir ricası olduğunu belirtmiştir. Bu nota göre, Talat Paşa’nın bakımsız durumda olan mezarının temizlenmesi ve başına konumuna uygun bir taşın konulması istenmektedir. O güne dek unutulan mezarın yenilendiği anlaşılmaktadır. 1941 yılındaki bir belgeye göre, ‘Vezir-i Azam koyu mermer bir anıtın altında’ yatmaktadır. Diğer iki yol arkadaşının mezarlarının da o dönemde yapılıp yapılmadığı bilinmemektedir. Bu iki mezar halen aynı yerde bulunmaktadır. Ancak Talat Paşa’nın naaşı 20 Şubat 1943 günü mezarından çıkarılarak trenle İstanbul’a getirilmiş ve beş gün sonra devlet töreniyle İstanbul’un Ermeni ve Rumlar başta olmak üzere, Hristiyan ve Yahudilerin yaşadığı Şişli semtindeki Hürriyet-i Ebediyye tepesinde bulunan Abide-i Hürriyet anıt mezarlığına gömülmüştür.

TalatPascha-Grab-neu