Selimiye Camii ve Külliyesi Miras Listesinde, Bekleyen Sorunlar

Selimiye Camii ve Külliyesi’nin UNESCO Dünya Mirası listesine girmesi aşaması ile giriş sonrası süreç ve bekleyen sorunlar

 · Selimiye’nin Dünya Mirası Listesi’ne giriş süreci 19-29 Haziran 2011 tarihlerinde Paris’te yapılan UNESCO Dünya Mirası Genel Kurul toplantısında Dünya Mirası Adaylarına İlişkin kararın açıklanması ile tamamlandı. Paris’te yapılan toplantıda Selimiye’nin adaylık dosyası hiç tartışma yapılmadan oy birliği ile kabul edilen Dünya genelindeki 5 dosyadan birisi olma başarısını gösterdi. Toplantıda Türkiye adına UNESCO Daimi Büyükelçimiz Gürcan Türkoğlu ve Edirne Belediyesi Meclis Üyesi ve Selimiye Alan Yönetimi Başkanı Namık Kemal Döleneken birer konuşma yaparak hem Dünya Mirası Komisyonu’na ve hem de Edirne’de adaylık çalışmalarını yürüten ekibe teşekkür etti.

• Selimiye Camii ve Külliyesi’nin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girmesi sonrası ‘’Alan Yönetimi Planı’’ ile ilgili ilk eşgüdüm ve bilgilendirme toplantısı 19 Ekim 2011 tarihinde Alan Başkanı Namık Kemal Döleneken’in de katılımı ile yapıldı. Bu toplantı aynı zamanda 2011 yılının son çalışması oldu.
  
• UNESCO Ofisinde yürütülen çalışmalara tekrar başlanamaması üzerine yaşanan süreç 25 Ekim 2011 tarihinde Alan Başkanı Namık Kemal Döleneken’in görevinden istifa etmesi ile sonuçlandı.
• 01 Ocak 2012 tarihinde Edirne Belediyesi, Yönetim Alanı Başkanlığı’na Prof. Dr. Nevzat İLHAN getirildi.

LİSTEYE GİRİŞ SONRASI SÜREÇ VE SORUNLAR

Alan Yönetimi Planı:

• Edirne Belediye Başkanlığı tarafından hazırlanan TASLAK Alan Yönetimi Planı’nın, Danışma Kurulu tarafından değerlendirilerek ve Eşgüğdüm-Denetleme Kurulu tarafından onaylanarak UNESCO Dünya Mirası Merkezine gönderilmesi gerekmektedir.

Planın Selimiye Camii ve Külliyesi Dünya Mirası Listesine girmeden önce onaylanması amaçlanmıştı ve bu yöndeki çalışmalar ICOMOS Ek Mektubu 1’e verilen cevap dahilinde UNESCO’ya iletilmiştir. Ancak Edirne Belediyesi bünyesindeki UNESCO ofisinin çalışmaları Mart 2011 tarihinden sonra ciddi şekilde aksadığı ve Mayıs ayı sonrasında ise durdurulduğu için plan onaylanamadan Selimiye Dünya Mirası Listesi’ne girdi.

ICOMOS’un Mayıs 2011 Raporu ve Getirdiği Yükümlülükler

UNESCO’nun alt birimi olan ve UNESCO Dünya Mirası Komisyonu adına inceleme-raporlarını hazırlayan ICOMOS, Selimiye Camii’nin Dünya Mirası adaylığı ile ilgili raporunu 6 Mayıs 2011 tarihinde açıkladı ve 9 Mayıs 2011 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı ile birlikte Edirne Belediyesi’ne iletildi. Söz konusu rapor UNESCO Dünya Mirası Komitesinin Haziran 2011’de yapılan toplantısında görüşüldü ve oybirliği ile kabul edildi.

 

Raporda ana hatları ile Edirne Belediyesi tarafından hazırlanan Dünya Mirası Adaylık Dosyasını tüm alt bölümleri ve gönderilen ek bilgiler ile birlikte incelenmiş ve tüm bilgiler 7 ana başlık altında değerlendirilmiştir.

 

ICOMOS raporunda yer alan değerlendirmelerden bir kaçı aşağıdaki gibidir;

• ICOMOS farklı uzmanlar tarafından Selimiye Camii Külliyesi’nin Adaylık Dosyasını analiz ettirdi. Bu uzmanlar Selimiye’nin dosyasını incelemeden öce kendilerine Edirne Belediyesi tarafından sunulmuş olan Osmanlı Medeniyeti, Doğu Mimarisi, Mimar Sinan ve Selimiye Camii hakkındaki İngilizce kitapları inceledi. Arkasından Bay Ratish NANDA’yı yerinde inceleme için 5-7 Ekim tarihlerinde Edirne’ye gönderdi ve ICOMOS Edirne Belediyesi’nden istediği ek bilgileri inceledi.
• İncelemeler kapsamında Selimiye Camii’nin yapımından bugüne kadar geçirdiği bakımlar, istilalar, halıları, ahşap işleri, bezemeleri, minareleri, içinde barındırdığı el yazmaları kütüphanesi, ziyaretçi istatistikleri, deprem ve yangına karşı korunması, vb şeklinde uzayan yüzlerce detaylı bilgi ve bu bilgilerin gerçekliğini kanıtlayan belge gözden geçirildi ve bilgiler doğru-yerinde ve yeterli bulundu.
• İncelenen bilgi ve belgeler kapsamında Dosya da kendilerine sunulan Selimiye Camii Külliyesinin Evrensel Değerini yerinde bulunurken, ICOMOS Külliye’nin Otantikliğinin ve Bütünsel Korunmuşluğu’nun garanti altına alındığını gördüklerini; Külliye’nin tüm kültürel değerleri ile birlikte bir şaheser olduğu yönündeki kanaatlerini açıkladı.
• Selimiye Camii ve Külliyesi’nin merkezinde bulunduğu Edirne Kenti ile birlikte yaşadığına dikkat çekilerek kent içinde var olan kentsel gelişme dinamiklerinin Külliye’yi tehdit etmeyecek şekilde kontrol altına alındığını gördüklerini, imar planlarında bina yükseklikleri ile ilgili düzenlemelerin yerinde olduğunun görüldü belirtildi. Ancak ICOMOS uzmanının Edirne ziyareti esnasında bir binanın Edirne Koruma Amaçlı İmar Planı’nda yer alan limitten daha fazla kat ve yükseklikte inşa edildiğinin fark edildiği belirtilirken, Belediye yetkililerinin bu tür uygulamada görülebilecek ihlaller ile yakından ilgilenmesi gerektiği ve bu ihlallerin engellenmesi için gerekenleri yapması gerektiği belirtildi. (ICOMOS uzmanı Edirne ziyaretinde bu konu üzerinde özellikle durarak, denetimlerde bu konunun ciddi şekilde gözden geçirileceğini vurguladı) Külliye’yi etkileyebilecek diğer unsurlar olan turizm ve çevresel-doğal unsurların (Deprem, Su baskını, Yıldırım ve şimşek düşmesi, yangın vb) denetimi hakkında dosyada verilen bilgilerin yeterli olduğu ancak Belediye tarafındanküresel ısınmanın etkisinin ek olarak gelecek dönemde değerlendirilmesi gerekliliği belirtildi. Ayrıca deprem, yangın ve fırtına durumunda işlerlik kazanacak bir Acil Eylem Planı yapılması gerekliliği vurgusu yapıldı.
• Koruma, yaşatma ve Korumanın yönetimi konusunda ayrıntılı incelemelerde Külliye’nin sahibi Vakıflar Genel Müdürlüğü ve onun yereldeki temsilcisi Edirne vakıflar Bölge Müdürlüğü, Camii’nin kullanıcısı Edirne Müftülüğü, Medreselerin kullanıcısı İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Sıbyan Okulunun ve Arasta’nınkullanıcıları sivil örgüt ve bireylerin arasındaki koordinasyonu sağlayan Alan Yönetimi sisteminin kurumsal ve yasal altyapısının var olduğu ancak kurumlararası işbirliğinin (Alan Yönetimi) işletilmesinde problemlerin çıkamaması için hassas olunması istendi.Alan Yönetiminin uygulanmasında sorunlar çıkacağı beklentisinin UNESCO’da var olduğu belirtildi. (ICOMOS uzmanı Edirne ziyareti esnasında Alan Yönetimi’ni işletecek kurumsal kapasite ile ilgili sorunlar olduğunu gözlemlediğini açık şekilde dönemin alan başkanına ve UNESCO Ofisi çalışanı Yaşagül Ekinci’ye ilettiği gibi, Vali ve Belediye başkanını ziyaretinde kurumlar arası iletişimin devam ettirilmesinde kendilerinden özveri beklediklerini ve Alan Yönetimi Sistemine sahip çıkmaları gerektiğini bizzat kendilerine de söyledi.Uzman bu yöndeki endişelerini ilk olarak Edirne ziyaretinin ilk resmi günü kendisine yapılan Selimiye Çevresi ile ilgili Kentsel Tasarım projesi tanıtımı esnasında Prof. Dr. Nevzat İlhan’ın Yarışma kazanan projenin Belediye tarafından değiştirildiğini, sunulan projeyi savunamayacağını sert bir şekilde ifadeederek sunumu terk etmesi, İkinci olarak ise ICOMOS uzmanının dileği çevresinde uzmanın Edirne Ziyaretinin son günü yapılan ‘’Yönetim alanının genişlemesi ile ilgili uzman talebinin görüşüldüğü toplantı esnasında Belediye Başkanı Hamdi Sedefçi ile Edirne Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu Müdürü arasında yaşanan uzun ve sert tartışma sonrası dile getirdi.) Koruma uygulamaları içinde ve Alan Yönetimi Planı içinde Vakıf sisteminin geleneksel koruma uygulamalarını daha fazla ön plana çıkması gerektiği belirtilirken, Vakıf sisteminin Külliye’yi çok iyi şekilde koruduğunun gözlemlendiği ve bu duruma duyulan hayranlık dile getirildi. Camii’nin dış avlusunun Camii’nin önemini yansıtacak şekilde daha iyi şekilde yeşillendirilmesi, planlanması gerektiği bu bölümde yer alan vurgulardan bir diğeri oldu. Koruma başlığı altında Korumanın aktif şekilde yürütülmesi çalışmalarının işlediği koruma ile ilgili birimler arası iletişimin kurulduğu ancak bununla birlikte Selimiye çevresinde yapılacak her türlü değişikliğin, özelliklede Selimiye parkı düzenlemesi ile ilgili gelişmelerin Dünya Mirası’nın Uygulanması Rehberi 172. Maddesi gereği Dünya Mirası Merkezine iletilmesine özen gösterilmesi gerektiği belirtildi. Koruma Amaçlı İmar Planı’ndan Edirne Belediyesinin sorumlu olduğu, Selimiye Camii ve Külliyesi’nin Yönetim Planından da Edirne Belediyesi’nin sorumlu olduğu, Alan Yönetimi Sistemi içinde Alan Başkanının, Alan Kurulları olan Eşgüdüm ve Denetleme ile Danışma Kurullarının oluşturulduğu ve çalıştığının, bu kurulların Yönetim Planı’nın onaylanması ile yetkili olduğunun görüldüğü ancak planın henüz onaylanmadığı belirtildi. ICOMOS’un bu noktadaki önerisi yerel halkın alan yönetimi kurullarına katılımının desteklenmesi, alan yönetiminde çalışanların, korumada uzman kişilerin desteklenmesi ve halk ile bu kişiler arasında bağın artırılması yönünde oldu. Edirne Belediyesi bünyesinde kurulan KUDEP’in Edirne genelinde olduğu gibi Selimiye Camii Külliyesi çevresindeki ‘’Koruma Alanı’’n da denetimleri yürüteceği ve şu anda hali hazırda Alan Yönetimi Biriminde Alan başkanı yanında bir idari şef, sanat tarihçi, tarihçi, iki çevirmen, kamu yönetimci, harita teknikeri, bilgisayar teknikeri bulunduğuna dikkat çekilmiştir. Bu ofis yanında çalışmalarda sorumluluğu bulunan Vakıflar Bölge Müdürlüğü’nde de iki restoratör mimar ve bir sanat tarihçinin yer aldığının görüldüğü vurgulanmıştır. (ICOMOS bundan sonraki denetimlerinde KUDEP çalışanlarının teknik bilgi ve deneyimlerini ve hangi işlerle uğraştıklarını da incelemeye devam edecektir.)ICOMOS bu noktada Yerel ve Merkezi kurumlar arasındaki iyi iş birliği ve koordinasyonun sağlanması gerekliliğine tekrar özel vurgu yapmıştır.
• İzleme bölümünde ICOMOS, Vakıflar Bölge Müdürlüğü personelinin Selimiye ve çevresindeki koruma alanını izlediğini ve takibini yaptığını belirtmiştir.
• Tüm bu incelemeler sonrası ICOMOS 7’inci Bölümde yer alan önerisi ile birlikte bu raporu UNESCO Dünya Mirası Genel Merkezi’ne sunmuştur. ICOMOS önerisine göre;
• ICOMOS SELİMİYE CAMİİ KÜLLİYESİ’NİN EVRENSEL DEĞERLERİ, KORUNMUŞLUK DURUMU VE OTANTİKLİĞİNİ HAYRANLIK İLE KARŞILAYARAK; KÜLLİYENİN DÜNYA MİRASI KRİTERLERİ (İ) VE (İV) KAPSAMINDA DÜNYA MİRASI LİSTESİNE ALINMASINI UYGUN BULMUŞTUR.
• ICOMOS bu raporun en altında bölümler arasında yer verdiği (ve yukarıda kırmızı ile belirtilen )önerilerini bir liste halinde sıralamıştır. (Metinler içinde geçen önerilerin liste halinde tekrar verilmesi gelecek denetimlerde bu liste üzerinden denetimlerin yapılacağı anlamına gelmektedir. )

Kaynak : http://www.worldheritageturkey.com/

Yorum Yap